وقتی صحبت از پسیو شبکههای کامپیوتری میشود، اغلب به یاد سیم، کابل و اتصالات میافتیم و اگر درگیر شبکه بوده باشیم، معمولاً اولین مفاهیمی که به ذهنمان میرسد این است که پریز شبکه روی دیوار است و قصد داریم کامپیوتر را از طریق کابل رابط شبکه به پریز متصل کنیم.
اما پیچیدگی در حوزهی پسیو شبکههای کامپیوتری فراتر از این است؛ در حقیقت، این روند فرآیندی را طی کرده که ما را به سمت مسیری متفاوت هدایت کرده است. در ادامه، با طرح یک سناریو، به شرح تاریخچه و روند شکوفایی صنعت پسیو شبکه در ایران میپردازیم.
اگر به اواخر دهه 70 شمسی برگردیم، وقتی به سازمانها نگاه میکردیم یا به ادارات دولتی میرفتیم تا سرویس یا خدماتی دریافت کنیم، معمولاً تمامی فرآیندها به صورت کاغذی انجام میشد. پر کردن فرمها، امضای کاغذها و دویدن با کاغذ در سازمانها به یک رویهی مرسوم تبدیل شده بود. تمامی مراحل بهطور کامل وابسته به اسناد کاغذی بود و کلیهی فرآیندها به صورت کاغذی انجام میشد.
با گذر زمان و ورود به عصر دیجیتال، سازمانها به تدریج به سمت دیجیتالسازی اطلاعات پیش رفتند و استفاده از نرمافزارها را برای مدیریت و نگهداری دادهها آغاز کردند.
در این مسیر، مفاهیمی همچون دولت الکترونیک به وجود آمد که در آن زمان برای بسیاری، ناآشنا بود. به همین دلیل، در هر اداره اتاقی تحت عنوان "اتاق انفورماتیک" ایجاد شد و فردی به عنوان مسئول انفورماتیک منصوب شد.
هدف از راهاندازی اتاق انفورماتیک، بررسی راههای تبدیل سازمانها به ساختارهایی دیجیتالمحور و مبتنی بر فناوری اطلاعات بود.
طی روند تحول سازمانها به ساختارهای دیجیتال محور، به دلیل نبود زیرساخت پایدار و قابل اعتماد در شبکههای کامپیوتری، اسناد کاغذی همچنان در سازمانها بهطور گسترده مورد استفاده قرارمیگرفت. کامپیوتر بر روی میز کار بسیاری از افراد بود، اما بهقدری نسبت به آن بیاعتماد بودند که همچنان از کاغذ برای ثبت اطلاعات استفاده میکردند.
همگام با ورود به عصر تکنولوژیهای مدرن، کارشناسان آیتی نیز دانش و تجربه کافی برای مدیریت این تحولات را نداشتند به همین دلیل، اغلب مسئولین آیتی اقدام به راهاندازی پایلوتی از شبکه (آزمایش اولیه) در سازمان خود کردند.
در این آزمایشها، یکی از کامپیوترها بهعنوان سرور تنظیم میشد و چند کامپیوتر دیگر بهعنوان کلاینت به آن متصل میشدند. این فرایند، بهمنظور ایجاد و آزمایش ارتباطات شبکهای بهصورت عملی انجام میگرفت.
پس از موفقیت این آزمایشها و حاصل شدن اطمینان از قابل اعتماد بودن این سیستمها، به مرور شبکههای کامپیوتری در سازمانها گسترش یافتند.
اگرچه شبکههای کامپیوتری از پروتکلهای مختلف و زبانهای ارتباطی متفاوت پشتیبانی میکنند، اما سهولت در بهرهبرداری و جهانی شدن ارتباطات برپایهی شبکههای اترنتی، آن را به استفاده از یک زبان مشترک به نام آیپی (IP) سوق داد.
در این روش ارتباطی، هر دستگاه یک شماره آیپی (IP) اختصاصی دارد که از طریق آن، دستگاهها در شبکه، یکدیگر را شناسایی میکنند. این سیستم به شبکههایی مبتنی بر آیپی معروف است.
به مرور زمان، سیستمهای مختلفی که تا پیش از این، از بستر آیپی (IP) استفاده نمیکردند، بهروز شدند و به این بستر منتقل شدند. برای مثال تا پیش از این دوربینهای مداربسته در ساختمانها، از طریق یک کابل مجزا به نام کابل کواکسیال به مرکز کنترل آنالوگ متصل میشدند، یا تلفنها به مرکز تلفن ساختمان از طریق رشته سیمهای مجزا از شبکه وصل میشدند.
اگرچه در سیستمهای مستقل، نگهداری و خطایابی راحتتر انجام میشد اما امکان یک ارتباط تعاملی مستمر مابین سیستمها وجود نداشت، برای مثال: تصاویر دریافت شده از دوربینها به راحتی قابلیت اشتراکگذاری با نرم افزارهای کامپیوتری در یک زیرساخت یکپارچه را نداشتند.
با پیشرفت تکنولوژی، اغلب سیستمها بر بستر آیپی (IP) منتقل شدند و در یک شبکه مشترک قرار گرفتند. دوربینها، سیستمهای اعلان، سیستمهای ویدیویی و سایر زیرسیستمها، همه با یک شبکه مشترک برپایهی زبان آیپی (IP) یکپارچه شدند و این فرآیند بهطور تدریجی موجب شد جزیرههای اولیه این شبکهها شروع به انشعاب و توسعه کنند.
طی این روند، افرادی که از سیستمهای سازمانی بهرهبرداری میکردند، وقتی به سازمانهای دیگر مراجعه میکردند، از استفادههای یکپارچهتری که در آنها انجام میشد، الگو میگرفتند و آموختههای خود را در توسعهی شبکههای جزیرهای مورد استفاده قرار میدادند. بهعنوان مثال، یاد میگرفتند که چگونه میتوان زمانی که تلفن سازمان زنگ میخورد، به پایگاه داده شبکه متصل شده و شماره شخص تماسگیرنده شناسایی شود و هنگام اتصال به شخص مورد نظر، تمامی سوابق آن فرد نیز روی صفحه نمایش ظاهر شود. در این مثال، ارتباط و تعامل بین زیرسیستمها در شبکههای جزیرهای مختلف و توسعه قارچی آنها نشان داده شده است.
شکل گیری اعتماد نسبت به سیستم های دیجیتال محور و برقراری ارتباط یکپارچه بین سیستمها، باعث شد سازمانها روز به روز بیشتر از فرآیندهای کاغذی دور شوند و سیستمهای خود را آیپی محور کنند تا بهرهبرداری مشترک از سیستمها، میسر شود و دادههای جامعتری به دست آورند.
از این رو اشتیاق مدیران و تصمیم سازان به بکارگیری سرویسهای نوین و بالا رفتن سطح انتظارات از شبکههای اترنتی، موجب شد پیادهسازی سرویسهای جدید و متنوع در سازمانها در دستور کار قرارگیرد. این روند متخصصان را بر تمرکز، شناسایی و پیاده سازی سرویسهای جدید مجاب کرد.
تمرکز بر پیادهسازی سرویسهای جدید، باعث توسعهی مضاعف جزیرهای شبکههای کامپیوتری در سازمان میشد.
رشد قارچی شبکههای جزیرهای سبب شد، این جزیرهها مانند یک کلاف سردرگم باهم در ارتباط باشند.
این درحالی بود که غافل شدن از توجه به کابل و اتصالات در قالب مفهوم پسیو شبکه، وضعیت اسپاگتی از کابلها را به وجود می آورد که خطایابی، توسعه و تغییرات شبکه را با مشکلات جدی مواجه میکرد.
بنابراین، زیرساخت شبکههای مخابراتی/کامپیوتری بهعنوان یک چالش اساسی مورد بررسی قرارگرفت، زیرا در صورتی که پسیو شبکه، شامل: کابل و اتصالات با مشکلی مواجه میشد، پیدا کردن مشکل در این کلاف سردرگم بسیار دشوار بود حتی ممکن بود، ضمن صرف زمان زیاد، شناسایی خطا نیز میسر نشود.
کارشناسان آیتی که تا پیش از این، صرفا بر شناسایی سرویسهای جدید و مدرن برای پیاده سازی در سازمان متمرکز بودند و همواره چالش های اصلی خود را در انتخاب تجهیزات اکتیو شبکه (Active) میدیدند، حالا با یک چالش بزرگ مواجه شدند: کابلکشی اصولی شبکههای مخابراتی/کامپیوتری.
کارشناسان در مواجه با چالشهای کابلکشی در شبکههای مخابراتی/کامپیوتری، با جستجو در مدلهای جهانی و بررسی تجربیات مشابه در پیادهسازی ساختارهای کابلی در سازمانها و ارگانهای بینالمللی، اینک با مفهوم جدیدی با عنوان: (Structured Cabling System) آشنا شدند که در زبان فارسی «صنعت کابلکشی ساختاریافته» ترجمه شده است.
این مفهوم، اصول جامع ایجاد سیستم کابلکشی ساختاریافته را شامل میشود که با معرفی متدهای نوین، روشی را بکارمیگیرد که امکان پیادهسازی این زیرسیستمها را بر یک بستر واحد فراهم میکند.
این بستر واحد علاوه بر یکپارچگی شبکههای جزیرهای، ویژگیهایی را شامل میشود که امکان شناسایی خطاها، قابلیت توسعه، تغییرات و نگهداری را فراهم میکند، هزینههای ثانویه را در بلند مدت کنترل میکند و در نهایت، پایداری سیستم و میزان قطعیها (Downtime) را به حداقل میرساند.
اصول کابل کشی ساختاریافته (Structured Cabling System) توسط مجامع استانداردگذار جهانی ارائه میشوند که یکی از نام آشناترین این مجموعهها:
TIA (Telecommunications Industry Association) است و به عنوان یک مجمع استانداردگذار در حوزهی آمریکای شمالی با تاییدیه ANSI، استانداردهای مرتبط با طراحی و پیادهسازی سیستمهای کابلکشی ساختاریافته را تدوین میکند.
علاوه بر این، استانداردگذاران بومی و محلی نیز با توجه به شرایط خاص در هر منطقه، ساختار کابلکشی ساختارمند را برای آن منطقه بومیسازی کرده و استانداردهایی را تعریف کردهاند.
در کنار سایر استانداردگذاران، بیکسی (BICSI) نیز به عنوان مرجع استانداردگذار و یک نهاد تخصصی، ضمن استانداردگذاری، راهکارهایی را برای بهترین طراحی و اجرای سایر استانداردها ارائه میدهد.
تولیدکنندگان نیز به عنوان یکی از بازیگران اصلی این صنعت، با ارائه محصولات مختلف از جمله: کابلها، پچپنلها، کیستونها و دیگر اجزای مربوط به صنعت پسیو شبکههای مخابراتی/کامپیوتری، بهترین راهحلها را در قالب تولید تجهیزات پسیو شبکههای کامپیوتری/مخابراتی در این صنعت به کارمیگیرند.
موضوع پسیو شبکه، به عنوان اولین و پایین ترین لایه در هفت لایه مدل OSI، معرفی شده است که تحت عنوان لایهی فیزیکی (physical layer) شناخته میشود.
کابلکشی ساختاریافته (Structured Cabling System)، توضیح میدهد که چگونه ساختار پسیو شبکه از حالت سردرگم و بینظم اسپاگتی به یک ساختار منظم و سیستماتیک تبدیل شدهاست.
عبارت پسیو شبکه شامل کابل و اتصالات است که وظیفه انتقال داده و ایجاد بستر ارتباطی بین دستگاههای شبکه را بر عهده دارند.
سلسله مقالات FARBIN CABLE 101 به هدف ارائهی دانش پایهای پسیو شبکههای کامپیوتری/مخابراتی تنظیم شده است.
این مسیر آموزشی، بهویژه برای افراد تازهکار، بهترین مسیر یادگیری محسوب میشود؛ چرا که به آنها کمک میکند اشتباهات رایج دیگران را در پیش نگیرند، مسیر یادگیری را به درستی طی کنند و دید صحیحی نسبت به مفاهیم پسیو شبکه داشته باشند.
اگرچه FARBIN CABLE 101 با هدف آموزش مفاهیم پایهای تدوین شده است، اما محتوای آن به گونهای است که علاوه بر افراد مبتدی، افراد حرفهای و باتجربه در این حوزه نیز میتوانند بهعنوان یک مرجع جامع برای تثبیت و تکمیل یادگیری از آن استفاده کنند.
مقالات آموزشی FARBIN CABLE 101 به ترتیب منتشر شده و توصیه میشود برای حفظ پیوستگی مفاهیم، مقالهی بعدی، در خصوص کابل کشی ساختاریافته و پسیو شبکه؛ دو مفهوم مشابه اما متفاوت را مطالعه کنید.
